Podczas normalnej pracy rekuperatora powietrze usuwane z budynku przekazuje część swojej energii powietrzu nawiewanemu. Zimą jest to bardzo korzystne, ponieważ ogranicza straty ciepła związane z wentylacją. Latem mogą jednak wystąpić sytuacje, w których taki odzysk przestaje być pożądany.
Typowym przykładem jest nagrzany po słonecznym dniu dom. Jeżeli wieczorem temperatura zewnętrzna wyraźnie spada, użytkownikowi zależy raczej na wykorzystaniu chłodniejszego powietrza niż na jego ogrzewaniu. Właśnie wtedy przydaje się bypass.
Po uruchomieniu tej funkcji odzysk ciepła zostaje ograniczony lub pominięty. W praktyce oznacza to, że chłodniejsze powietrze z zewnątrz nie jest dodatkowo ogrzewane ciepłem odbieranym z powietrza wywiewanego z pomieszczeń.
Bypass może więc poprawić komfort termiczny podczas chłodniejszych letnich nocy i w okresach przejściowych. Efekt zależy jednak od warunków na zewnątrz. Jeżeli noc jest gorąca, samo ominięcie odzysku ciepła nie zapewni wyraźnego schłodzenia budynku.
Jak działa bypass w rekuperatorze?
Żeby zrozumieć, jak działa bypass w rekuperatorze, warto najpierw spojrzeć na podstawową zasadę pracy centrali. Dwa strumienie powietrza, nawiewany i wywiewany, przepływają przez wymiennik ciepła. Nie mieszają się ze sobą, ale mogą wymieniać energię.
Kiedy odzysk ciepła jest potrzebny, powietrze nawiewane przejmuje część energii od powietrza usuwanego. Gdy odzysk staje się niekorzystny, automatyka może uruchomić bypass.
Co zmienia się po otwarciu bypassu?
W wielu centralach z wymiennikiem płytowym klapa kieruje powietrze nawiewane drogą omijającą wymiennik. Dzięki temu wymiana ciepła między strumieniami zostaje mocno ograniczona lub praktycznie wyłączona.
Szczegółowa konstrukcja zależy jednak od konkretnego rekuperatora. Nie w każdym urządzeniu funkcja bypassu jest realizowana dokładnie w taki sam sposób. Dlatego przy analizowaniu działania własnej centrali znaczenie ma jej dokumentacja techniczna i instrukcja producenta.
Warto rozróżnić bypass od wyłączenia wentylacji. Uruchomienie obejścia wymiennika nie oznacza, że centrala przestaje dostarczać świeże powietrze i usuwać powietrze zużyte. Zmienia się przede wszystkim sposób odzysku energii.
Kiedy włącza się bypass rekuperatora?
W nowoczesnych centralach bypass jest zwykle sterowany automatycznie. Nie oznacza to jednak, że istnieje jedna temperatura, przy której każde urządzenie otwiera obejście wymiennika.
Sterownik może brać pod uwagę między innymi temperaturę wewnętrzną, temperaturę zewnętrzną, ustawioną temperaturę komfortu oraz różnicę między warunkami w domu i na zewnątrz. Algorytm zależy od producenta i konkretnego modelu.
Najbardziej typowa sytuacja występuje wtedy, gdy w budynku zrobiło się zbyt ciepło, a powietrze na zewnątrz jest wyraźnie chłodniejsze. Automatyka może wówczas uznać, że dalszy odzysk ciepła byłby niekorzystny i otworzyć bypass.
Niektóre sterowniki pozwalają zmieniać wartości zadane albo korzystać z trybu letniego. Z tego powodu ustawień znalezionych dla innego urządzenia nie należy traktować jako uniwersalnej instrukcji. Kluczowe znaczenie ma tutaj sposób sterowania przewidziany przez producenta konkretnej centrali.
Bypass rekuperatora a chłodzenie nocne
Najbardziej praktyczne zastosowanie bypassu pojawia się podczas letnich nocy. W dzień budynek może akumulować ciepło od nasłonecznienia, urządzeń elektrycznych i mieszkańców. Po zachodzie słońca temperatura na zewnątrz często spada szybciej niż temperatura we wnętrzu.
Gdyby w takiej sytuacji rekuperator nadal intensywnie odzyskiwał ciepło, chłodniejsze powietrze zewnętrzne mogłoby zostać częściowo ogrzane przed dostarczeniem do pomieszczeń. Po uruchomieniu bypassu ten efekt jest ograniczany.
Takie wykorzystanie chłodniejszego powietrza zewnętrznego bywa określane jako free cooling, czyli chłodzenie bez aktywnego układu chłodniczego. Jest to istotny element tego, jak zachowuje się rekuperacja latem, ale nie oznacza możliwości dowolnego obniżania temperatury wewnętrznej.
Efekt będzie najlepszy wtedy, gdy noc jest rzeczywiście chłodniejsza od wnętrza domu. Jeżeli na zewnątrz utrzymuje się wysoka temperatura, bypass nie ma skąd pobrać chłodniejszego powietrza i jego wpływ na komfort będzie niewielki.
Czy bypass chłodzi tak jak klimatyzacja?
Nie. Bypass nie posiada sprężarki, wymiennika chłodniczego ani innego elementu, który aktywnie obniżałby temperaturę powietrza. Może wykorzystać wyłącznie temperaturę, jaka aktualnie panuje na zewnątrz.
To najważniejsza różnica względem klimatyzacji. Klimatyzator jest w stanie schładzać powietrze również wtedy, gdy na zewnątrz jest bardzo gorąco. Rekuperator z otwartym bypassem takiej możliwości nie ma.
Nie należy więc oczekiwać, że ustawienie bypassu zapewni w upalny dzień temperaturę charakterystyczną dla klimatyzowanego pomieszczenia. Funkcja może ograniczyć niepotrzebne dogrzewanie nawiewu oraz wspomóc nocne oddawanie ciepła przez budynek, ale skala efektu zależy od temperatury zewnętrznej, wydajności wentylacji i charakterystyki samego domu.
Znaczenie ma również różnica w podstawowym zadaniu obu systemów. Wentylacja mechaniczna ma przede wszystkim zapewniać kontrolowaną wymianę powietrza. Klimatyzacja została natomiast zaprojektowana do aktywnego chłodzenia pomieszczeń.
Jak korzystać z bypassu w codziennej eksploatacji?
W centrali wyposażonej w dobrze skonfigurowaną automatykę bypass najczęściej nie wymaga ciągłej obsługi. Sterownik sam ocenia, czy odzysk ciepła w danych warunkach jest korzystny. Użytkownik powinien przede wszystkim znać dostępne tryby pracy i temperaturę komfortu ustawioną dla swojego urządzenia.
Jeżeli bypass nie uruchamia się wtedy, gdy użytkownik się tego spodziewa, nie musi to od razu oznaczać usterki. Przyczyną mogą być warunki temperaturowe, ustawienia sterownika albo logika zaprogramowana przez producenta. W takiej sytuacji najpierw warto sprawdzić instrukcję konkretnego rekuperatora.
Nie ma również potrzeby wyłączania centrali tylko dlatego, że odzysk ciepła przestał być chwilowo potrzebny. Bypass pozwala zmienić sposób wykorzystania wymiennika przy zachowaniu wentylacji budynku. Kwestia tego, czy i kiedy wskazana jest ciągła praca rekuperacji, zależy już od szerszych zasad eksploatacji instalacji.
Największą zaletą bypassu jest więc nie samo „chłodzenie”, lecz możliwość dostosowania odzysku ciepła do aktualnych warunków. Gdy odzysk pomaga ograniczać straty energii, rekuperator może z niego korzystać. Gdy natomiast podczas chłodniejszej letniej nocy prowadziłby do niepotrzebnego ogrzewania nawiewu, bypass pozwala go ominąć.
